SABBATH SCHOOL DEPARTMENT
TIMOR-LESTE MISSION
Lisaun 13
Vizaun Jerál iha tempu Ikus
Sábadu Lokraik
Lee ba Estuda Semana Ida-ne’e nian: Mat 12:38-42; Jon 3:5-10; Apok 18:4; Dan 5:1-31; Apok 16:12-19; 2 Kron 36:22-23
Testu Memória: “Jonas hatan, “Ha’u ema Ebreu. Ha’u Hamtauk ba Nai, Maromak iha lalehan, ne’ebe halo tasi no rai maran”. __ (Jonas 1:9, Bíblia Kadi)
Semana ida-ne’e sei sai ami nia haree ikus ba konta sira ne’ebé ajuda esklarese ami nia komprensaun kona-ba eventu sira loron ikus nian. Iha tempu ida-ne’e ita sei haree ba misaun Jonas nian ba Nínive; Babilónia nia monu; no Ciro nia mosu, liurai Pérsia nian ne’ebé liberta Maromak nia povu no fó kbiit ba sira atu fila fali ba Rai Prometidu.
Hanesan ho istória sira seluk ne’ebé ami ezamina ona, istória istóriku sira-ne’e iha signifikadu kle’an ba jerasaun ida-idak. Maibé sira mós iha relevánsia espesiál ba jerasaun ikus sira ne’ebé moris molok Kristu fila-fali. Katak, ita bele hetan hosi istória istóriku sira-ne’e elementu oioin ne’ebé bele ajuda ita atu komprende di’ak liután saida maka ita bolu “lia-loos prezente”.
Iha tempu hanesan, ita tenke hanoin buat ida kona-ba istória sira-ne’e hotu ne’ebé parese atu fó-hatene eventu sira loron ikus nian: ita tenke kuidadu atu haree ba tema no aluzaun sira ne’ebé luan no la koko atu analiza detalle hotu-hotu to’o pontu atu kria absurdu profétiku sira. Hanesan iha Jesus nia ai-knanoik sira, ita tenke buka pontu no prinsípiu prinsipál sira. Ita labele hanoin detallu hotu-hotu ho esperansa atu hetan lia-loos subar ruma. Envezde, ita tenke buka esbosu sira, prinsípiu sira; no husi sira-ne’e ita bele deskobre elementu sira ne’ebé relevante ba loron ikus sira.
*Estuda lisaun semana ida-ne’e nian hodi prepara ba loron Sábadu, 28 de Juñu
Domingu
Profeta ne’ebé laran-rua
Istória kona-ba Jonas (haree Jonas 1-4), maski badak, fó impaktu ne’ebé konsideravel. Ema fiar-na’in barak hetan ona reflesaun sira-nia an iha profeta laran-rua ida-ne’e. Istória ne’e mós kontein eventu sira iha futuru ne’ebé notável.
Lee Mateus 12:38–42. Parte sira husi istória Jonas nian ne’ebé maka Jezús refere bainhira Nia ko’alia ba eskriba no farizeu sira? Lisaun saida kona-ba tesi-lia ne’ebé hetan iha Ninia deklarasaun?
_______________________
Jesus deklara katak Nia boot liu fali Jonas. Nia hatene katak mai iha mundu ida-ne’e sei signifika Krús, no nafatin Nia mai atu “buka no atu salva buat ne’ebé lakon” (Lucas 19:10) Jonas hela loron tolu iha ikan boot laran tanba nia sala rasik;Jezús hela loron tolu iha rate laran tanba ita nian. Ne’e maka saida maka presiza atu salva sira ne’ebé lakon.
Ohin loron, ita koñese Jonas nu’udar profeta ida ne’ebé laran-rua, lakohi bá Nínive. Husi perspetiva ema nian, fasil atu komprende—Assíria sira hala’o rejime ida ne’ebé maka’as. Mural Assíria nian nakonu ho senáriu sira krueldade nian ne’ebé ladún baibain; povu konkistadu sira hetan oho ho métodu sira ne’ebé kruél liu ne’ebé ita bele imajina. Sé maka hakarak hasoru perspetiva atu haklaken arrependementu iha sira nia sidade kapitál?
Iha momentu importante ida iha istória ne’ebé bele hatudu ba movimentu restu loron ikus nian. Bainhira ema husu Jonas sé nia, nia hatán, “ ‘Ha’u ema Ebreu ida, no ha’u hamta’uk Na’i, Maromak lalehan nian, ne’ebé halo tasi no rai maran’ ”—deklarasaun ida ne’ebé hanesan ho ida uluk anju nia mensajen (Jon. 1:9; Rev. 14:7). Loos duni, nia énfaze ba Na’i nu’udar Ida ” ‘ne’ebé halo tasi no rai maran’ ” maka, klaru, hatudu ba Nia nu’udar Kriadór. Faktu ida-ne’e maka fundamental ita tenke adora Nia, no adorasaun maka sentrál ba eventu sira loron ikus nian.
Iha tempu hanesan, ami mós hetan enkargu atu haklaken mensajen ida ne’ebé maka ladún popular iha Babilónia espirituál. Atu dehan “sai hosi nia, ha’u nia povu” (Apok. 18:4, NKJV) maka atu hateten ba mundu katak sira tenke arrepende – mensajen ida ne’ebé kuaze sempre provoka resposta negativu hosi ema barak, maski bainhira hato’o ho maneira ne’ebé di’ak liu. Sé maka husi ita bainhira fó sasin la simu resposta negativu, ka ostil? Ida-ne’e mai de’it ho serbisu
Ita-boot hetan Jonas nia parte hira iha ita-boot nia an rasik? Oinsá ita-boot bele hakat liu atitude sala ida-ne’e?
Segunda
Obra Arrependimentu
Jonas hahú tama iha sidade iha loron dahuluk nia la’o. Depois nia hakilar no dehan: ‘Iha loron haat-nulu tan, no Nínive sei naksobu!’ ” (Jo. 3:4). Parese klaru tebes: fatin ne’e hetan kondenasaun. Afinal, ne’e la’ós liafuan ida diretamente husi Na’i nia profeta ida?
Maski nuneʼe, saida mak akontese ba Nínive?
Lee Jonas 3:5–10. Tanbasá mak profesia neʼe la sai loos?
_____________________________
Sim, sidade tomak arrepende, no destruisaun ne’ebé maka profesia ona hetan evita, pelumenus ba tempu balun. “Sira nia destinu hetan evitasaun, Maromak Israel nian hetan aas no onra iha mundu jentiu tomak, no Ninia lei hetan respeitu. La’ós to’o tinan barak liutiha maka Nínive sai vítima ba nasaun sira ne’ebé hale’u liuhosi haluha Maromak no liuhosi orgullu.”—Ellen G. White, Prophets and Kings, p. 27.
Ita bele hein buat ruma hanesan ne’e iha loron ikus sira, ho mensajen ikus ba mundu ne’ebé monu? Sim—no lae. Katak, sei iha, iha mundu tomak, ema barak ne’ebé rona bolun, “‘Sai hosi nia, ha’u nia povu, atu imi labele hola parte iha nia sala sira, no atu imi labele simu nia susar sira'” (Apok. 18:4). Iha mundu tomak, ema sira sei foti sira nia pozisaun no, hodi dezafia animál fuik, sei “halo tuir Maromak nia ukun-fuan sira, no Jezús nia fiar” (Apok. 14:12). Ema sira-ne’e, hanesan sira iha Nínive, sei salva hosi tesi-lia ne’ebé monu ba ema lakon sira.
Profesia balu, hanesan Maromak nia anúnsiu katak Nínive sei hetan destruisaun, iha kondisaun. (Nínive sei hetan destruisaun se povu la fila kotuk ba sira nia aat [haree Jer. 18:7–10].) Maibé, profesia balu la mai ho kondisaun sira-ne’e. Sira sei kumpre, la haree ba resposta ema nian. Profesia Mesiánika sira kona-ba Kristu nia mai dahuluk no daruak, marka animál fuik nian, peste sira-nia fakar sai, persegisaun iha tempu ikus nian—ne’e la’ós kondisionál; sira sei akontese la haree ba saida maka ema halo. Saida maka ema halo, no opsaun sira ne’ebé sira halo, sei determina parte saida maka sira sei sai hanesan eventu finál sira, ne’ebé maka profeta sira fó-hatene nanis, akontese.
Hili saida maka ita-boot halo daudaun ne’ebé bele ajuda determina hilin saida maka ita-boot sei halo bainhira kestaun kona-ba adora Maromak ka imajen mosu iha mundu?.
Tersa
Belsazar nia Festa
Hafoin sidade Nínive hetan haraik-an (612 molok Kristu) hosi ezérsitu koligasaun ida ne’ebé inklui ema Média no ema Babilónia (lidera hosi Nabucodonosor nia aman), sidade Babilónia hetan moris-hi’as ida, ne’ebé sidade ne’e seidauk haree dezde Hammurabi nia tempu, sira nia lei-na’in boot. Iha Nebukadnezar-nia okos, ne’ebé maka agora livre hosi problema hosi asaltu sira Assíria nian, sidade Babilónia sai riku no influénsia to’o pontu ida ne’ebé nasaun viziñu sira laiha opsaun seluk maibé rekoñese ho laran-todan nia domíniu. Nia maka liurai-feto mundu nian, no nasaun sira ne’ebé hakarak sai pros deklara sira nia lealdade ba nia.
Entretantu, tuir ami nia hatene, Nebukadnezar mate nu’udar ema fiar-na’in ida, profesa katak Daniel nia Maromak maka, loos duni, ukun-na’in loloos ba nasaun hotu-hotu (Dan. 4:34–37). Relatu tuirmai ne’ebé Daniel fornese maka husi nia susesór, vise-rejente Belsazar.
Lee Daniel 5:1–31. Mensajen espirituál importante saida maka ita bele foti husi konta ida-ne’e? Saida maka ikusmai halo Belsazar monu?
______________________________
Karik parte ne’ebé triste liu, no trájiku liu hosi istória ida-ne’e hetan iha Daniel 5:22. Hafoin konta fali ba liurai monu no depois restaurasaun kona-ba Nebukadnezar, Daniel hateten ba nia, “ ‘Maibé ó, nia oan-mane, Belsazar, la haraik ó-nia fuan, maski ó hatene buat sira-ne’e hotu’ ”. Katak, maski nia iha oportunidade atu hatene lia-loos, maski nia bele haree rasik saida maka akontese ba Nabucodonosor, nia hili atu ignora eventu sira-ne’e no, envezde, hahú dalan hanesan ne’ebé lori problema barak ba nia antesesór.
Hanesan Nebukadnezar halo ona hodi harii estátua osan-mean, Belsazar dezafia ho nakloke saida maka Daniel nia Maromak prevee ona. Hodi uza sasán sira templu nian iha maneira profanu, nia provavelmente subliña faktu katak Babilónia konkista ona ema Judeu sira no agora iha sira nia Maromak nia artigu relijiozu sira. Ho liafuan seluk, sira iha nafatin supremazia ba Maromak ida-ne’e ne’ebé maka prevee ona sira nia mate.
Ida-ne’e, loos duni, hahalok ida dezafiu totál nian, maski Belsazar iha evidénsia barak liu, prova, atu hatene di’ak liután. Nia iha koñesimentu ulun nian ne’ebé sufisiente atu hatene lia-loos; problema, envezde, maka nia fuan. Iha loron ikus sira, bainhira krize ikus mosu iha mundu, ema sei fó oportunidade atu hatene lia-loos, mós. Saida maka determina sira nia opsaun, hanesan ho Belsazar, sei sai sira nia fuan.
Kuarta
Mota Efrata Maran
Babilónia nia forsa ida maka dalan ne’ebé mota Eufrates suli iha nia didin okos, hodi fornese ba sidade ho fornesimentu bee ne’ebé laiha limite. Ida-ne’e mós hatudu sai hanesan ninia frakeza. Nitocris, liurai-feto antigu Babilónia nian, kria ona obra sira rai nian iha mota nia sorin hodi dezenvolve ida-ne’e hanesan dalan ida ba sidade. Iha prosesu, nia desvia ona mota ba pántanu ida hodi permite tripulasaun sira atu serbisu ho konfortavel. Cyrus realiza katak nia bele halo buat ne’ebé hanesan: maran mota Eufrates to’o nia bele marxa ho kmaan nia tropa sira iha didin okos. Bainhira tama ona iha sidade nia moru laran, nia hetan moru defeza sira ne’ebé tuir mota liuhosi sidade la iha guarda, no sidade monu iha kalan ida de’it. Istória-naʼin Gregu antigu ida naran Herodoto hatete mai ita katak “ema neʼebé hela iha Babilónia nia sentru la hatene katak subúrbiu sira monu ona, tanba ne’e maka tempu festa nian, no ema hotu dansa, no haksolok ho ksolok sira.”—Herodotus, The Histories, trad. Tom Holland (Nova Iorke: Penguin, 2015), p. 94. Bele iha dúvida ruma katak ida-ne’e maka festa hanesan ne’ebé maka deskreve iha Daniel 5?
Lee Daniel 5:18–31 no Apokalipse 16:12–19. Paralelu saida maka ita-boot hetan entre peste balu iha Apokalipse no istória kona-ba Babilónia nia monu?
_____________________________
Hodi esplika oinsá atu hatene sinál sira tempu nian, Jezús fó avizu ba Ninia dixípulu sira, “ ‘Tanba ne’e, matan-moris bá, basá imi lahatene oras ne’ebé imi Nai mai daudaun. Maibee imi hatene ida nee, uma nain hatene karik oras nebee mak naokten sei mai, nia sei matan moris hodi la husik ema sobu nia uma’ ” (Mt. 24:42, 43). Hanesan iha Babilónia nia monu, Kristu nia aparénsia derrepente sei kaer Babilónia modernu ho surpreza. Maibé, la presiza sai hanesan ne’e; ita hetan ona evidénsia barak kona-ba Jezús nia mai iha tempu badak iha profesia lubuk ida ne’ebé detallu.
Mundu sei la hetan surpreza tanba de’it nia la hatene saida maka Maromak prevee ona; ida-ne’e sei hakfodak tanba ida-ne’e iha hili atu la fiar saida maka Maromak hatete sei akontese.
Lee Apokalipse 16:15 . Maski iha avizu sira-ne’e nia leet kona-ba tempu ikus, mensajen evanjellu saida maka hetan iha ne’ebá? Saida maka signifika la “la’o isin-tanan”?
Kinta
Ciro ne’ebé mak ordena
Bainhira Ciro hadau sidade Babilónia, tinan sira dadur nian ba Maromak nia povu hotu ona, no ema Pérsia sira husik ema judeu sira atu fila ba Rai Promesa no harii fali templu. Iha Cyrus nia okos, Impériu Pérsia sai boot liu iha istória, ho saida maka istóriku Tom Holland bolu “aglomerasaun boot liu hosi teritóriu sira ne’ebé mundu haree ona.”—Dominion (Nova Iorke: Livru Báziku, 2019), p. 25.
Hanesan toman iha ema Pérsia nia leet, ema mós bolu Ciro nuʼudar “Liurai Boot” ka “Liurai liurai sira-nian”.
Ciro hatudu saida maka sei akontese bainhira Kristu fila fali ba Ninia igreja: Nia maka Liurai ne’ebé mai hosi lorosa’e (kompara ho Mat. 24:27), halo funu hasoru Babilónia, no liberta Ninia povu ikusmai atu halai sai hosi Babilónia no fila fali ba Rai Promesa nian. (Haree Apok. 19:11–16.) Tanba ne’e maka Maromak bolu Ciro nu’udar “Nia kose-mina” (Isa. 45:1); la’ós de’it ema Pérsia famozu ida-ne’e liberta Maromak nia povu, maibé nia kampaña hasoru Babilónia mós hanesan tipu ida husi Kristu nia mai daruak.
Lee 2 Tawarikh 36:22, 23. Iha dalan saida deʼit mak istória kona-ba Ciro hanesan ho Nebukadnezar-nia istória? Iha dalan saida de’it maka ida-ne’e diferente? Saida maka signifikadu hosi dekretu ne’e? Afinal, oinsá ida-ne’e fó impaktu ba Jezús nia mai dahuluk tomak iha sékulu atus sira liutiha?
_______________________________
Orden orijinál husi livru sira Testamentu Tuan nian muda ona iha ita-nia tempu hodi remata ho Malaquias, maibé orijinalmente, iha ne’e maka Testamentu Tuan remata—ho deklarasaun ida-ne’e husi Cyrus. Epizódiu tuirmai iha kánon Eskritura nian maka Mateus, ne’ebé hahú ho moris Kristu, Ciro antitípiku. Ciro sei orkestra harii fali templu iha rai; Jezús sei inaugura Ninia serbisu iha santuáriu lalehan nian, hodi lori ba Ninia fila-fali no ita-nia libertasaun.
Ciro, klaru, la’ós reprezentasaun perfeitu ida Kristu nian; laiha tipu aliña ho perfeitu ho antitipu, no ita tenke kuidadu atu labele lee barak liu ba detalle ki’ik hotu-hotu. Maski nune’e, nia funsiona hanesan tipu “Salvadór”.
Oinsá maka furak tebes katak Maromak sei uza liurai páganu ida iha maneira ne’ebé maka’as atu halo Ninia hakarak. Maski buat sira mosu ba ita iha liur, oinsá ita bele aprende lia-loos katak, ba tempu naruk, Na’i sei lori eventu sira iha tempu ikus nian hanesan profesia ona?
Sexta
Hanoin liután: Lee Ellen G. White, “The Unseen Watcher,” pp. 535-538, in Prophets and Kings.
“Nasaun hotu-hotu ne’ebé maka mai iha palku asaun nian hetan lisensa atu okupa nia fatin iha rai, atu nune’e faktu bele sai determina se ida-ne’e sei kumpre objetivu sira hosi Vijilánsia no Ida-ne’ebé Santu. Profesia buka tuir ona sa’e no progresu mundu nian ukun boot sira—Babilónia, Média-Pérsia, Grésia, no Roma. Ho ida-idak husi sira-ne’e, hanesan ho nasaun sira ho podér menus, istória repete an. Ida-idak iha ona nia períodu teste nian; ida-idak falla ona, nia glória lakon, nia kbiit lakon. Enkuantu nasaun sira rejeita ona Maromak nia prinsípiu sira, no iha rejeisaun ida-ne’e halo sira nia ruína rasik, maibé objetivu divinu, ne’ebé maka’as liu maka manifestamente serbisu iha tempu sira nia laran.”—Ellen G. White,, Prophets and Kings, p. 535
Iha Jeremias 18, Jeremias haree oleiru ida halo saida maka oleiru ida halo: molda no forma saida de’it maka nia serbisu ba. Imajen ida-ne’e, ida hosi oleiru ida ne’ebé molda nia rai-mean, ne’ebé Maromak uza hodi esplika prinsípiu kondisionalidade nian iha profesia bíblika. No atu asegura de’it katak ita komprende, Na’i ko’alia liuhosi Jeremias, hodi dehan: “ ‘Iha momentu ne’ebé ha’u ko’alia kona-ba nasaun ida no kona-ba reinu ida, atu hasai, atu sobu, no atu halakon nia, se nasaun ne’ebé ha’u ko’alia hasoru nia fila kotuk ba nia aat, ha’u sei arrepende ba dezastre ne’ebé ha’u hanoin atu lori ba nia No ha’u ko’alia kona-ba nasaun no reinu ida, iha momentu ne’ebá, kona-ba nasaun no reinu ida. atu harii no kuda ida-ne’e, se ida-ne’e halo aat iha Ha’u nia oin hodi la halo tuir Ha’u nia lian, entaun Ha’u sei hakmatek kona-ba buat di’ak ne’ebé Ha’u hatete katak Ha’u sei fó benefísiu ba nia’ ” (Jer. 18:7–10).
Pergunta ba Diskusaun:
- Hanoin kona-ba Jezús nia deklarasaun katak tesi-lia sei sai fásil liu ba Nínive duké ba Maromak nia povu ne’ebé maka hadook-an hosi lia-loos. (Haree Mat. 12:39–42.) Lisaun saida maka Maromak nia igreja bele hetan hosi avizu ida-ne’e?
- Haree ba Ellen G. White nia deklarasaun katak ho impériu ida-idak neʼebé mosu, “istória repete fali.”— Ellen G. White, Prophets and Kings, p. 535. Saida maka ita-boot haree hanesan fiu komún entre impériu hotu-hotu ne’ebé maka lista iha profesia? Iha dalan saida de’it maka sira tuir dalan profétiku ne’ebé hanesan? Oinsá maka ita-nia mundu atuál tuir sira, mós?
- Hanoin liuhosi ideia katak la’ós dala barak hanoin, intelektu, maka hadook ema sira hosi fiar, maibé fuan. Oinsá mak koñesimentu neʼe bele fó impaktu ba dalan neʼebé Ita fó sasin ba ema seluk?
