Lisaun 5
“Maromak Luta ba Ita-boot”
Sábadu Lokraik
Lee no Estuda Semana Ida-ne’e nian:Jen 15:16; Lev 18:24-30; 2 Tim 4:1; Exod 23:28-30; Deut 20:10, 15-18; Isa 9:6
Versu Memoria: Josue manan liurai sira-ne;e hotu hamutuk ho sira rai iha tempu ida de’it, tanba Nai, Izrael-nia Maromak, luta ba sira ( Josue 10:42 Biblia Kadi)
Livru Josué iha senáriu balu neʼebé halo ema laran-taridu. Sériu pergunta sira mosu hosi konseitu funu divinu ka santu ne’ebé hatudu grupu ema ida ho mandatu ne’ebé Maromak fó atu estraga grupu seluk.
Kestaun kona-ba funu divinu iha Testamentu Tuan maka dezafiu ida. Maromak mosu iha Testamentu Tuan nu’udar Na’i soberanu universu nian; tanba ne’e, buat hotu ne’ebé akontese tenke, ho maneira ruma, iha relasaun ho Ninia vontade direta ka indireta. Entaun, pergunta “Oinsá maka Maromak bele permite buat sira?” sai inevitavel iha semana kotuk, ita haree katak Maromak rasik maka. envolve iha konflitu ida ne’ebé boot liu duké funu ka funu ruma ne’ebé hala’o iha istória umana, funu ida ne’ebé hale’u aspetu hotu-hotu ita-nia moris nian. Ami haree, mós, katak eventu sira hosi istória bíblika no sekulár bele sai kompletamente komprende de’it iha konflitu ida-ne’e nia naroman.
Iha semana ida-ne’e, ita kontinua esplora kompleksidade funu sira ne’ebé hetan sansaun divina, limitasaun no kondisaun sira funu divinu nian, finál vizaun dame nian ne’ebé oferese hosi profeta sira Testamentu Tuan nian, no espirituál implikasaun sira hosi funu sira hanesan ne’e.
* Estuda lisaun semana ida-ne’e nian hodi prepara ba loron Sábadu, 1 de Novembru
Domingu * 26 de Outobru
Ema Kanaan sira-nia hahalok aat
Lee Gênesis 15:16, Levítico 18:24–30, Deuteronômio 18:9–14, no Ezra 9:11. Saida maka testu sira-ne’e hateten mai ita kona-ba Maromak nia planu ne’ebé boot liu iha oferese rai Kanaan ba ema Israel sira?
________________________
Ita presiza haree liu fali livru Josué atu komprende kompletamente saida maka signifika hosi hahalok aat hosi nasaun sira ne’ebé hela iha Kanaan. Sira ne’e nasaun sira-nia prátika aat sira kona-ba sakrifísiu labarik nian, adivinasaun, feitizmu, feitizmu, nekromansia, no espiritualizmu fó mai ita hanoin ida (Deut. 18:9–12)
Deskoberta hosi testu antigu Ugarítiku sira (husi Ras Shamra) fó hanoin liután kona-ba relijiaun no sosiedade Kanaán nian, no sira hatudu katak kondenasaun ba kultura ida-ne’e la’ós de’it komprensivel maibé—tuir padraun morál sira Testamentu Tuan nian—mós justifikadu Relijiaun Kanaan nian bazeia ba fiar katak fenómenu naturál sira, ne’ebé garante fertilidade, hetan kontrolu hosi relasaun seksuál entre maromak no maromak-feto sira. Nune’e, sira imajina seksuál atividade husi divindade sira iha termu sira nia hahalok seksuál rasik no envolve iha prátika seksuál rituál sira atu nune’e bele insita maromak no deusa sira atu halo hanesan. Konseitu ida-ne’e rezulta iha instituisaun prostituisaun “sagradu”, ne’ebé envolve prostituta mane no feto sira ne’ebé envolve iha orjiástika rituál sira, dala ida tan hotu nu’udar parte ida hosi sira nia prátika relijioza rasik!
Nasaun ida labele sa’e ba baze morál ne’ebé aas liu duké maromak sira ne’ebé nia povu adora. Nu’udar rezultadu husi komprensaun ida-ne’e kona-ba sira nia deidade sira, la admira katak ema Kanaan sira nia prátika relijioza inklui sakrifísiu labarik nian, neʼebé Bíblia fó avizu espesífiku
Evidénsia arkeolójika konfirma katak abitante sira iha Kanaan sira sakrifika beibeik sira nia oan primeiru ba maromak sira, loloos demóniu sira, ne’ebé sira adora. Eskeletu ki’ik sira ne’ebé hetan rahun iha botir boot sira ho inskrisaun votiva sira fó sasin ba sira nia relijiaun degradante no saida maka ida-ne’e signifika ba sira nia oan barak.
Eradikasaun ba ema Kanaan sira, entaun, la’ós hanoin ida depois, buat ida ne’ebé mosu iha desizaun Maromak nian atu fó rai Kanaan ba ema Izraél sira. Ema sira ne’ebé hela iha Kanaan hetan tempu provasaun nian; tempu ida mizerikórdia adisionál nian durante ne’ebé sira iha oportunidade atu deskobre Maromak no Ninia karakter liuhosi sasin husi patriarka sira ne’ebé moris iha sira. Sira iha oportunidade, maibé klaru katak sira estraga ida-ne’e no kontinua iha sira nia prátika aat sira to’o ikusmai Na’i tenke hapara sira.
Segunda * 27 de Outobru
Juis Supremu
Lee Gênesis 18:25; Salmo 7:11; Salmo 50:6; Salmo 82:1; Salmo 96:10; no 2 Timóteo 4:1, 8. Versíkulu sira-neʼe hatete saida kona-ba Maromak nia karakter morál? Oinsá maka Maromak nia papél nu’udar Juis ba universu ajuda ita atu komprende kestaun kona-ba funu divina?
___________________________________
Santidade karáter Maromak nian signifika katak Nia labele tolera sala. Nia iha pasiénsia. Maibé, sala tenke koʼa ninia rezultadu ikus, neʼe mak mate (Rom. 6:23). Yahweh deklara funu hasoru sala, la haree ba iha ne’ebé ida-ne’e hetan, tantu iha Israel ka iha ema Kanaan sira-nia leet. Israel maka la santifika liuhosi partisipasaun iha funu santu sira liu fali sira seluknasaun sira iha ( Deut 9:4, 5; Deut 12:29, 30 ), maski bainhira sira sai meiu sira Yahweh nia tesi-lia nian hasoru Ninia nasaun ne’ebé Nia hili. Diferente husi ema antigu sira seluk husi Oriente Médiu, ema Izraél sira esperiénsia inversaun funu santu nian bainhira Maromak la funu ba sira maibé hasoru sira, husik sira nia inimigu sira atu hanehan sira (kompara ho Josué 7).
Konseitu tomak kona-ba funu santu bele komprende de’it se ida-ne’e haree iha naroman husi Maromak nia atividade nu’udar juiz. Bainhira haree hanesan ne’e, Israel nia funu sira konkista iha karakter ida ne’ebé kompletamente diferente. Iha kontraste ho funu imperialista sira auto-agrandimentu nian, ne’ebé maka baibain iha mundu antigu (no ita nian ohin loron), Israel nia funu sira la’ós atu realiza glória ba sira-nia an rasik maibé atu estabelese Maromak nia justisa no dame iha rai. Tanba ne’e, iha fuan atu komprende konseitu funu santu nian maka konseitu husi Maromak nia ukun no soberania, ne’ebé maka iha risku iha Maromak nia imajen hanesan funu-na’in, hanesan sira iha imajen Maromak nian hanesan liurai ka hanesan juis.
Yahweh nu’udar funu-na’in maka Ida ne’ebé, nu’udar juis, iha kompromisu atu implementa, estabiliza, no mantein estadu lei nian, ne’ebé maka reflesaun husi Ninia karakter. Imajen Maromak nian nu’udar funu-na’in, hanesan ho ida-ne’ebá husi juis no liurai, afirma katak Yahweh sei la tolera rebeliun hasoru Ninia orden ne’ebé estabelese ba nafatin. Tanba ne’e, ema ida bele afirma katak objetivu husi Yahweh nia atividade nunka funu rasik, ka vitória rasik, maibé estabelesimentu fali justisa no dame nian. Ikusmai, atu tesi-lia no atu halo funu, ka atu entrega justisa, hanesan de’it se Maromak maka sujeitu ba asaun.
Hanoin kona-ba Maromak nu’udar juis ne’ebé loos ne’ebé labele hetan subornu ka hetan influensia husi parsialidade. Oinsá maka Maromak ida ne’ebé sei la rohan-laek tolera sala, opresaun, ema inosente nia terus, no esplorasaun ba parte no parsela evanjellu nian ne’ebé hetan opresaun?
Tersa * 28 de Outobru
Desposesaun ka Anikilamentu?
Kompara ho Êxodo 23:28–30; Êxodo 33:2; Êxodo 34:11; Númeru sira 33:52; no Deuteronômio 7:20 ho Êxodo 34:13; Deuteronômio 7:5; Deuteronômio 9:3; Deuteronômio 12:2, 3; no Deuteronômio 31:3, 4. Eskritura sira-neʼe fó sai saida kona-ba objetivu husi konkista no toʼo iha neʼebé destruisaun?
_________________________________
Maromak nia objetivu orijinál ba ema Kanaan sira la’ós atu halakon maibé, envezde, despose. Ezame ida ba pasajen sira ne’ebé deskreve dalan ne’ebé Israel tenke envolve iha funu sira konkista nian ne’ebé uza termu sira ne’ebé ko’alia kona-ba despozisaun, ejesaun, no disipasaun ne’ebé lori sai hasoru abitante sira iha Rai Prometidu. Grupu daruak husi termu sira ne’ebé espresa destruisaun no iha Israel hanesan sujeitu husi asaun refere liuliu ba objetu sira ne’ebé laiha moris, hanesan artigu sira adorasaun páganu nian no objetu sira ne’ebé dedika ba destruisaun. Evidentemente, fatin sira paganu nian adorasaun no altár sira maka sai hanesan sentru prinsipál sira ba ema Kanaan sira relijiaun.
Funu santu orienta liuliu ba kultura korruptu Kanaan nian no sosiedade. Atu evita kontaminasaun, Israel tenke halakon hotu elementu sira ne’ebé maka halo propagasaun ba korrupsaun. Maibé, abitante sira hotu husi Kanaan, no sira ne’ebé, iha baze individuál, rekoñese Maromak nia soberania antes konkista, ka mezmu durante konkista, makabele halai liuhosi imigrasaun (Jos. 2:9–14; kompara hoJuiz. 1:24–26). Parte úniku hosi populasaun Kanaan ne’ebé kondenadu ba destruisaun maka sira ne’ebé maka retira ba sidade fortifikadu sira, ho badinas kontinua atu rebela hasoru Maromak nia planu ba ema Israel sira, nohalo toos sira-nia laran (Jos 11:19, 20).
Maibé, ida-ne’e hamosu pergunta ida: Se objetivu inisiál atu konkista Kanaan maka atu duni sai ema sira ne’ebé hela iha rai ne’e no la’ós atu halakon sira, tansá maka ema Izraél sira tenke oho ema barak?
Análize ba testu bíbliku sira ne’ebé iha relasaun ho konkista Kanaan nian revela katak intensaun orijinál hosi konkista implika disipasaun husi populasaun Kanaán. Maibé, maioria ema Kanaán, hanesan faraó Ejitu nian, halo sira nia fuan sai toos no, hanesan ne’e, sai ida ho kultura to’o pontu ida ne’ebé maka destruisaun ba sira nia kultura signifika katak sira mós tenke hetan destruisaun.
Elementu saida iha ita-boot nia karakter no toman rasik tenke sai hamonu no halakon?
Kuarta * 29 de Outobru
Dezisaun Livre
Lee Deuteronômio 20:10, 15–18; Deuteronômio 13:12–18; no Josué 10:40. Oinsá lei funu nian no prosedimentu hasoru sidade idolatria ida iha Israel, ne’ebé espresa iha Deuteronômio, tulun ami komprende limitasaun sira husi destruisaun totál iha funu ne’ebé Ema Israel sira envolve iha?
__________________________________
Testu ebraiku uza liafuan neʼebé úniku atu deskreve kona-ba destruisaun ba ema iha funu: cḥerem. Termu ida-ne’e refere ba saida maka “bandu”, “kondenadu”, ka “dedikadu ba anikilamentu.” Dala barak liu, ida-ne’e dezigna kompletu no kolokasaun irrevogável ba ema, animál, ka objetu sira ne’ebé laiha moris iha Maromak nia domíniu eskluzivu, ne’ebé iha funu envolve, iha kazu barak liu, sira nia destruisaun. Konseitu no prátika cḥerem nian hanesan eradikasaun totál ida ba povu ida iha funu presiza atu komprende iha naroman konflitu Yahweh nian ho forsa kósmiku sira aat nian, iha ne’ebé Ninia karakter no reputasaun iha risku.
Dala ida tan, dezde mosu sala iha mundu, laiha neutralidade: ida iha Maromak nia sorin ka kontra Nia. Sorin ida lori ba moris, moris rohan-laek, no sorin seluk ba mate, mate rohan-laek. Prátika destruisaun totál deskreve Maromak nia tesi-lia ne’ebé loos hasoru sala no buat aat. Maromak delega ho úniku ezekusaun ba parte ida Ninia tesi-lia ba Ninia nasaun neʼebé Nia hili, Israel antigu. Devosaun ba destruisaun iha Ninia kontrolu teokrátiku ne’ebé metin, limitadu ba períodu istória nian, konkista, no ba área jeográfika ida ne’ebé define ho di’ak, Kanaan antigu. Hanesan ita haree iha estudu horisehik nian, sira ne’ebé maka tama iha bandu destruisaun nian kontra beibeik Maromak nia propózitu sira no dezafia sira, nunka arrepende mós. Tanba ne’e, Maromak nia desizaun atu halakon sira la’ós arbitráriu no la’ós nasionalista.
Aleinde ne’e, Israel sei hein tratamentu hanesan se sira deside atu adota estilu moris hanesan ho ema Kanaan sira (kompara ho Deuteronômio 13). Mesmu se parese katak grupu sira ne’ebé situa iha sorin rua hosi funu divinu maka pre-definidu (ema Israel sira sei simu rai no ema Kanaan sira sei hetan estraga), iha posibilidade atu muda hosi sorin ida ba sorin seluk, hanesan ita sei haree iha kazu sira kona-ba Rahab, Acan, no ema Gibeon sira
Ema sira la hetan protesaun arbiru ka tau iha bandu nia okos. Sira ne’ebé hetan benefísiu hosi relasaun ida ho Yahweh bele lakon sira nia estatutu privilejiadu liuhosi rebeliun, no sira ne’ebé iha bandu nia okos bele hakru’uk ba Yahweh nia autoridade no moris
Saida maka implikasaun espirituál sira hosi ema Kanaan sira nia dezafiu Maromak nian ba ita-nia kontestu ohin loron nian? Katak, saida maka konsekuénsia sira husi ita nia opsaun livre ba ita pesoalmente?
Kinta * 30 de Outobru
Liurai-mane Dame nian
Oinsá maka testu sira tuirmai deskreve futuru ne’ebé Maromak imajina ona ba Ninia povu? Isa. 9:6, Isa. 11:1–5, Isa. 60:17 , Os. 2:18, Mic. 4:3
__________________________________
Maski foku prinsipál husi lisaun semana ida-ne’e nian konstitui ona funu sira ne’ebé maka Maromak haruka no tulun iha Testamentu Tuan, ita presiza atu temi prezensa hosi tema seluk ne’ebé signifikativu hanesan hosi Testamentu Tuan nia hakerek profétiku sira: vizaun futuru nian kona-ba dame Era Mesiániku. Mesias reprezenta nu’udar “Liurai Dame nian” (Isa. 9:6). Nia sei lori reinu ida ne’ebé domina hosi dame, iha ne’ebé leaun no bibi-malae sei han du’ut hamutuk (Isa. 11:1–8), iha ne’ebé sei laiha destruisaun ka kanek (Isa. 11:9), no iha ne’ebé dame sei ukun (Isa. 60:17) no suli hanesan mota (Isa. 66:12).
Lee 2 Liurai sira 6:16-23. Saida maka istória ida-ne’e fó hanoin kona-ba objetivu klean liu Maromak nian ba Ninia povu no umanidade?
__________________________________
Hanoin toʼok istória kona-ba fó-han ba tropa Síria tuir Eliseu nia inisiativa. Envezde oho sira (2 Reis 6:22), nia hatudu ba sira ideál supremu, dame, ne’ebé sempre iha Maromak nia hakarak ba Ninia povu. Interesante atu observa katak Eliseu konsiente tomak kona-ba superioridade hosi ezérsitu invizível ne’ebé hale’u inimigu (2 Reis 6:17). Hanesan Maromak envolve iha kosmiku ida konflitu ne’ebé mós afeta ona ita-nia planeta, objetivu finál redensaun nian la’ós konflitu perpétuu ida ka mezmu subjugasaun eterna ida ba inimigu iha estadu eskravidaun nian maibé, envezde, dame rohan-laek. Nu’udar violénsia hamosu violénsia (Mat. 26:52), dame hamosu dame. Artigu definidu ne’e istória konklui hodi hateten katak “Síria sira la mai fali iha asalta sira iha rai Israel nian” (2 Liurai sira 6:23).
Hanoin kona-ba dalan hotu-hotu ne’ebé ita bele, hodi buka atu banati-tuir Jezús, sai ajente sira dame nian. Oinsá ho ita-boot nia moris rasik agora daudaun? Iha saida maneira sira, iha konflitu saida de’it maka ita-boot hasoru, ita-boot bele sai ajente dame nian envezde konflitu nian?
Sexta * 31 de Outobru
Hanoin liután: Lee Ellen G. White, “The Fall of Jericho,” pp. 491–493, in Patriarchs and Prophets.
Hanesan ho buat hotu iha Bíblia, hatene kontestu no background maka importante tebes. Hanesan ita haree ona, konflitu kósmiku no motive husi Maromak nu’udar juis maka krusiál atu komprende funu sira-ne’e hasoru Ema Kanaan sira
“Maromak neineik atu hirus, Nia fó ba nasaun aat sira tempu provasaun nian atu sira bele koñese Nia no Nia karakterístika. Tuir naroman ne’ebé fó maka sira nia kondenasaun tanba lakohi simu naroman no hili sira nia dalan rasik duké Maromak nia dalan. Maromak fó razaun tansá Nia la hasai kedas ema Kanaan sira. Amorreu sira nia hahalok aat la nakonu. Liuhusi sira-nia hahalok aat sira neineik-neineik lori sira-nia an ba pontu ida ne’ebé Maromak nia pasiénsia labele ezerse ona no sira sei hetan estirminasaun. To’o pontu ne’ebé atinji ona no sira nia hahalok aat nakonu, vingansa Maromak nian sei atraza. Nasaun hotu-hotu iha períodu provasaun nian. Sira ne’ebé halo nulu Maromak nia lei sei avansa hosi grau ida aat nian ba seluk fali. Oan sira sei hetan espíritu rebelde husi sira nia inan-aman no halo aat liu fali sira nia aman sira antes sira to’o Maromak nia hirus monu sira nia leten. Kastigu la menus tanba adia ona.” ”—Ellen G. White Comments, The SDA Bible Commentary, vol. 2, p. 1005.
Pergunta ba Diskusaun:
- Diskute implikasaun sira husi Maromak nia sai ita-nia juis no mós Juis Supremu universu nian. Tanba saida maka ita-boot hanoin katak faktu katak Maromak maka Juis maka fundamentál ba evanjellu no ba ita-nia salvasaun?
- Oinsá maka kazu ema Kanaan nian oferese mai ita janela ida ba Maromak nia pasiénsia no justisa? Oinsá ita bele reflete Maromak nia karakterístika iha dalan ne’ebé ita trata ita nia maluk sira?
- Hanoin kona-ba natureza fundamentál husi liberdade atu hili. Tanba saida maka ita-boot hanoin katak Maromak respeita ita nia liberdade atu hili? Oinsá domin no liberdade atu hili iha relasaun ba malu?
- Testamentu Tuan iha istória barak kona-ba funu no konflitu, maibé ikusmai, ida-ne’e prevee vizaun ida kona-ba dame. Papél saida maka tenke Sarani sira joga hodi estabelese dame iha sira nia ambiente?
