Adventist Timor-Leste

Livru Eskola Sabatina Tetun Lisaun 6 Hakerek profetiku nian

· Kuartal 4 2026

Lisaun 6

“Hakerek profetiku nian ”

Sábadu Lokraik

Lee no Estuda Semana Ida-ne'e nian: Exo 17:14; Isa 13:1; Jer 36:17-18; Rom 16:22; Luk 1:1-4; Tiago 14:15; 2 Kor 4:7

Versu Memória: “Tanba buat hotu ne’ebé ema hakerek nanis ona ne’e, sira hakerek hodi hanorin ita. Hodi nunee, liuhosi pasiénsia no korajen hosi Eskritura, ita bele hetan esperansa.” (Roma 15:4_Bíblia Kadi)

Oinsá ita-boot hakarak atu hanorin knananuk ida-ne'ebé Maromak rasik maka hakerek? Iha Deuteronómio 32, kantigu nia lirik sira hakerek hosi Moisés tuir Maromak-nia orientasaun (Deut. 31:19–22). Ita ladun hanoin kona-ba knananuk sira bainhira ita hanoin kona-ba hakerek profétiku sira, maski hakerek ne’e iha livru salmu barak maka, loos duni, knananuk inspiradu sira, maski lirik sira-ne'e rasik la'os dita diretamente hosi Nai rasik.

Bíblia deskreve dalan prinsipál tolu ne'ebé profeta sira komunika Maromak-nia mensajen sira: (1) oralmente, (2) liuhosi eskrita, no (3) liuhosi asaun simbóliku ka dramatizasaun sira. Semana ida-ne’e ita sei foka ba hakerek sira iha Eskritura. Bíblia rejista Maromak-nia Liafuan, hanesan espresa liuhosi liafuan sira hosi Ninia mensajeiru sira, inklui sermón no diskursu sira hosi profeta sira.

Hanoin kona-ba variedade estilu no jéneru hakerek nian iha hakerek profétiku sira: narrativa, istória, poezia, lamentasaun, no karta sira, atu temi de'it balun. Mane no feto sira ne'ebé hili ona tau iha linguajen umanu saida maka Espíritu Santu lori sira atu komunika. Iha semana ida-ne'e ita sei haree ba sira-nia hakerek, uza asistente literáriu sira (sekretáriu/a), no ba buat sira-ne'ebé atu hanoin bainhira estuda pasajen sira ne'ebé dezafiante.

* Estuda lisaun semana ida-ne'e nian hodi prepara ba loron Sábadu, 7 de Novembru..

Domingu * 1 Novembru

Bolu atu Hakerek

Métodu uluk liu ne'ebé Maromak uza atu hato'o mensajen sira ba umanidade maka liuhosi komunikasaun orál direta, hanesan lian sira-ne'ebé bele rona, ka mehi, ka anju sira. La'os to'o Moisés-nia tempu maka Eskritura rejista instrusaun divina dahuluk kona-ba esperiénsia sira-ne'e, ne'ebé maka atu hakerek iha "livru" ida saida maka Maromak ko'alia ona.

Saida maka temi dahuluk kona-ba hakerek iha Bíblia? Lee Exodo 17:14.

____________________________

Iha Testamentu Tuan ita hetan ezemplu oioin kona-ba Maromak-nia fó orientasaun ba Ninia mensajeiru sira atu prezerva Ninia liafuan sira ba Ninia povu. Hanesan Moisés, Jeremias hetan hateten, " Foti surat no hakerek iha laran liafuan hotu ne’ebé Ha’u hatete tiha ona ba ó hasoru Israel, Judá no nasaun hotu, hosi loron ne’ebé Ha’u ko’alia ba ó, komesa hosi tempu Josias to’o ohin loron " (Jer. 36:2_Bíblia Kadi).

Nia mós hetan razaun tanbasá nia tenke hakerek profesia sira: “ ‘Karik jerasaun Judá sei rona kona ba dezastre hotu ne’ebé H’au planu hodi kastigu sira, nune’e sira arepende hosi sira-nia hahalok aat ne’e, no Ha’u bele fó perdaun ba sira-nia hahalok aat no sala ” (Jer. 36:3_Bíblia Kadi). Predisaun sira-ne'e fó atu lori povu ba salvasaun, envezde tanba de'it kuriozidade kona-ba futuru. Maromak-nia mensajeiru sira hakerek iha sirkunstánsia oioin.

Moisés hakerek livru lima primeiru iha Bíblia kuandu nia iha rai-fuik maran. David hakerek nia salmu sira bainhira Saul buka nia (haree Salmo 52, 54, 57, 59). Daniel hakerek ninia vizaun sira kuandu nia serbí iha Babilónia no Média-Pérsia nia palásiu. Maibé, Paulo hakerek ninia karta ba ema Éfeso, Filipe, Koloso, no Filemon kuandu nia iha komarka laran, no João hakerek Apokalipse kuandu nia dadur iha Patmos. Evidente katak bainhira Maromak-nia mensajeiru sira sente impresionadu atu hakerek, sira hetan kbiit husi Espíritu Santu la haree ba sira-nia sirkunstansia.

Interesante, hanorin hotu-hotu ne'ebé prezerva hosi Jezús mai ita iha forma eskrita liuhosi ema sira-ne'ebé Maromak hili atu fó fiar ho lia-loos sira-ne'ebé iha folin. Ida-ne'e hatudu mai ita konfiansa ne'ebé Maromak iha katak mensajen divinu sira sei rejista ho fidelidade no prezerva hosi Ninia mensajeiru sira.

Ita sei hatán oinsá ba ema neʼebé hatete katak ita la bele tau fiar ba Bíblia tanba ita la iha manuskritu orijinál? Tanba saida maka ida-ne'e, loloos, argumentu ida ne'ebé fraku?

Segunda * 2 de Novembru

Jéneru no Estilu Literáriu nian

Bíblia iha estilu hakerek oioin neʼebé uza husi Maromak-nia mensajeiru sira. Balun hanesan hakerek diáriu ida (haree Núm. 33:1–49). Iha parte seluk, livru sira Daniel, Zacarias, no João-nian iha ezemplu sira kona-ba hakerek apokalíptiku, ne'ebé marka ho simbolizmu boot, tema kósmiku nian, no deskrisaun sira kona-ba lalehan nian, entre karakterístika sira seluk.

Lee 2 Isaías 13:1. Oinsá Bíblia iha ne'e refere ba mensajen ne'ebé Isaías hato'o daudaun?

____________________________

Vizaun sira-ne'ebé simu hosi profeta sira dalaruma hanaran "orákulu sira" - signifika katak sira maka komunikasaun ka revelasaun sira hosi Maromak (versaun balu tradús liafuan ne'e hanesan "todan"). Tradusaun Bíblia neʼebé foun liu hatudu katak Bíblia barak hakerek iha forma poezia, no dala barak uza paralelismu. Paralelizmu maka bainhira liña sira tuirmai repete ka dalaruma kontrasta ho liña sira uluk nian. Porezemplu: “Iha loron ne’ebá ema sei haree ba nia Kriadór, no ninia matan sei fó respeitu ba Ida-ne’ebé Santu iha Israel” (Isa. 17:7_Bíblia Kadi). "Kriadór" no "Santu" iha paralelu ba malu, imajen ida-idak fó informasaun liután kona-ba ida seluk.

Profeta sira mós uza dispozitivu literáriu komún sira hanesan metáfora (símbolu) no hiperbola. Atu ita bele komprende di'ak liutan no aplika sira-nia mensajen sira, importante atu rekoñese tipu hakerek ne'ebé sira uza.

Estilu literáriu seluk ne'ebé hetan beibeik iha Eskritura maka "prosesu aliansa nian". Porezemplu, iha Jeremias 2:4–9, Jeremias aprezenta Maromak-nia keixa legál hasoru Ninia povu tanba viola sira-nia obrigasaun aliansa nian. Uza imajen sira iha sala tribunál nian, autór reprezenta Maromak nu'udar prokuradór ne'ebé hato'o razaun sira ba Ninia tesi-lia.

Eskritura mós kontein hakerek profétiku, istória, knananuk, no ai-knanoik sira. Jeremias hetan haruka atu hakerek livru ida ho nia mensajen sira hotu (Jer. 36:2), enkuantu hakerek barak iha Testamentu Foun kompostu hosi karta sira ne'ebé diriji ba ema ida-idak ka komunidade sira. Laiha distinsaun ne'ebé halo iha autoridade hosi estilu komunikasaun ida liu fali ida seluk. Paulo-nia karta sira tenke konsidera hanesan lori pezu hanesan ho profeta sira uluk nian, tanba Paulo fó evidénsia klaru iha ninia karta sira katak nia hetan inspirasaun husi Espíritu Santu (haree 1 Kor. 7:10, 12, 40).

Bolsa estudu balun subliña elementu umanu iha Eskritura hodi estraga divinu. Tanba saida maka ida-ne'e sai dalan ne'ebé seguru ba ruína espirituál?

Tersa * 3 de Novembru

Asistente Literáriu nian

Lee Jeremias 36:17, 18 no Roma 16:22 . Saida maka versíkulu sira-ne'e hateten mai ita kona-ba hakerek-na'in sira Bíblia nian uza asistente literáriu sira?

____________________________

Karik, Jeremias bele hakerek nia mensajen sira, maibé nia depende ba eskriba ida-ne'ebé nia fiar atu hakerek nia profesia sira ho fidelidade no fahe sira ho nasaun nia líder sira. Jeremias la'os ezemplu úniku iha Bíblia ne'ebé profeta sira uza servisu asistente literáriu nian hodi komunika mensajen divina.

Iha Testamentu Foun, maski Tercio hatete katak nia "hakerek surat ida-ne'e" (Rom. 16:22), sai evidente hosi inísiu livru Romanu nian katak nia hakerek de'it saida maka Paulo hakarak hatete. Tercio maka nia amanuensis, ka sekretáriu—asistente literáriu ida-ne'ebé tau Paulo-nia liafuan sira iha forma eskrita.

Hahalok neʼe laʼos buat neʼebé ladún baibain ba Paulo. Iha konkluzaun hosi nia karta sira iha Kolose no Tesalónika sira, Paulo halo pontu ida hodi aumenta nia kumprimentu ho "ha'u-nia liman rasik" (Kol. 4:18, 2 Tes. 3:17_Bíblia Kadi) nu'udar dalan ida atu autentika karta tomak. Ida-ne'e sujere katak nia depende ba ema seluk atu hakerek karta ba nia. Tanba realidade ida-ne'e bele hamosu dúvida sira kona-ba se mak karta ne'e reprezenta nia ho loloos ka lae—ka aat liu, katak ida-ne'e la'os husi nia—Paulo fornese nia nota rasik ne'ebé hakerek ho liman iha rohan atu nune'e labele iha dúvida kona-ba nia epístola nia jenuínidade.

Komentadór barak atribui variasaun iha estilu literáriu sira-ne'ebé hetan entre Paulo-nia karta hodi ba nia uza asistente literáriu sira. Deskonfia hanesan kona-ba Pedro-nia karta rua: "Maski ida-ne'e maka faktu ida katak estilu linguajen nian iha 2 Pedro la hanesan ho ida iha epístola dahuluk, ida-ne'e bele razoavelmente esplika hosi probabilidade katak Pedro . . . uza ajuda sekretáriu nian hodi hakerek epístola ida ne'ebé nia hakerek iha lian Gregu. Se Paulo, ne'ebé iha uma tomak iha lian Gregu, nia uza segredu sira, klaru katak nia halo ida-ne'e lójiku liután atu hanoin katak Pedro, neʼebé ninia língua rasik mak lia-aramaiku, sei halo ida-neʼe, ​​no katak sekretáriu sira-neʼe iha influénsia neʼebé loos ba ninia karta sira iha lia-gregu.”— The SDA Bible Commentary, vol. 5, p. 186.

Ida-ne'e sujere katak, enkuantu fiel nafatin ba hanoin no signifikadu husi Maromak-nia mensajeiru sira, vokabuláriu no konstrusaun fraze nian bele reflete abilidade literária oioin husi asistente sira-ne'ebé emprega. Ne'e hanoin sira-ne'ebé maka hetan inspirasaun, la'os nesesariamente liafuan espesífiku ne'ebé maka uza hodi espresa hanoin sira-ne'ebé maka hetan inspirasaun

Kuarta * 4 de Novembru

Fonte Literária nian

“No mós, tanba Mestri iha matenek klean, nia hanorin mós matenek ne’e ba povu. Nia rona di’ak no tetu no halibur ai sasik barak. Mestri ne’e buka didi’ak hodi hetan liafuan ne’ebé iha folin. Nia hakerek lia loos ho laran onestu” (Ekle 12:9-10_Bíblia Kadi).

Pasajen ida-ne'e bele lee atu hatudu katak Salomão la'ós maka hamosu provérbiu hotu ne'ebé nia hakerek. Ho Maromak-nia espíritu, nia “buka” liafuan barak no buka atu hetan “liafuan neʼebé diʼak”. Tuir loloos, deskrisaun ne'ebé sita beibeik kona-ba feto virtuoza iha Provérbios 31 atribui ba Liurai Lemuel ne'ebé ema la hatene nia inan, la'os Salomão (Prov. 31:1). Evidénsia hatudu ba influénsia hosi literatura Ejitu nian iha Provérbio.

Nune'e mós, istóriku inspiradu sira hosi Testamentu Tuan hateten mai ita katak sira refere ba arkivu sira no anál istóriku sira seluk hodi konta ho fidelidade istória hosi Maromak nia povu.

Lee 1 Liurai sira 11:41; Lucas 1:1-4; no Judas 14, 15. Versíkulu sira-neʼe fó-hatene saida mai ita kona-ba oinsá mak dala ruma hakerek-naʼin sira neʼebé hetan inspirasaun uza livru neʼebé laʼós Bíblia?

_______________________________

Esdras no Neemias maka ezemplu seluk husi eskritór Bíblia nian ne'ebé depende ba rejistu istóriku sira hodi dokumenta sira nia istória. Esdras inklui kópia sira hosi karta sira no dekretu reál sira kona-ba Jeruzalén no Pérsia (haree Ezra 4-7), no Neemias konta mai ita kona-ba rejistu jenealójiku sira ne'ebé nia hetan no inkorpora iha nia narrativa (haree Neh. 7:5-72).

Prinsípiu ida-ne'e mosu iha Testamentu Foun mós. "Ida-ne'e klaru hosi Lucas nia esperiénsia katak Inspirasaun funsiona iha maneira ida ne'ebé konsistente ho operasaun naturál hosi fakuldade mentál sira no la tau sira iha sorin. Iha ne'e iha eskritór inspiradu ida-ne'ebé hetan lideransa hosi Espíritu Santu atu fó estudu dilijente ba fonte orál no eskrita sira-ne'ebé disponivel kona-ba Kristu-nia moris, no hafoin atu kombina iha narrativa ida-ne'ebé ligadu hosi informasaun ne'ebé halibur nune'e hosi Bíblia-The SDA Bible Commentary, vol. 5, p. 669

Judá parese sita husi 1 Enoch 1:9—obra ida ne'ebé la'os kanóniku, intertestamentál Judeu-nian. La temi sira-nia naran, Paulo mós sita hosi filózofu gregu sira (haree Aktus 17:28 no Tito 1:12).

Maski hakerek-na'in bíbliku sira dalabarak hetan orientasaun hosi revelasaun direta liuhosi vizaun no mehi sira, ida-ne'e la esklui Espíritu Santu atu inspira mós mensajeiru sira-ne'e atu hili materiál hosi fonte sira seluk. Tanba saida maka ida-ne'e konseitu importante ida ba ita atu hanoin?

Kinta * 5 de Novembru

Mensajen Divina no Ema-nia Imperfeisaun sira

Saida maka Paulo hatete kona-ba Maromak nia rikusoin iha 2 Korinto 4:7?

_________________________

Paulo hakerek kona-ba Maromak nia rikusoin ne'ebé maka entrega ba "sanan rai nian" (ema sira), atu nune'e Maromak nia kbiit bele hatudu iha kontraste ho ita-nia frakeza rasik. Eskritura revela katak hanesan Maromak nia mensajeiru sira la hetan prezervasaun sobrenaturál hosi fallansu sira iha sira nia moris pesoál (Moisés, Elias, David, Jonas, no Pedro, porezemplu), nune'e sira nia hakerek sira la hetan izensaun hosi imperfeisaun sira hosi komprensaun no komunikasaun umana.

“Uniaun entre divinu no umanu, neʼebé manifesta iha Kristu, eziste mós iha Bíblia. Lia-loos sira neʼebé fó sai mak ‘Maromak nia inspirasaun’, maibé lia-loos sira-neʼe fó sai liuhusi ema nia liafuan no adapta ba ema nia nesesidade.”—Ellen G. White, Testimonios for the Church, vol. 5, p. 747.

Humanidade husi Maromak nia mensajeiru sira la hetan domina husi sira nia bolu divinu atu komunika rikusoin lia-loos nian, hanesan Paulo hakerek iha 2 Korinto 4:7. No mós la parese katak Espíritu Santu haree katak di'ak atu prevene Ninia mensajeiru sira atu halo deklarasaun sira no hakerek liafuan sira ne'ebé ohin loron ita sente susar atu armoniza ka atu esplika.

Maski versíkulu sira-ne'e uitoan de'it, presiza hanoin ne'ebé kloot tebes atu hetan sira. Nu'udar sarani sira ne'ebé fiar Bíblia, ita tenke rende ba Maromak nia Liafuan to'o grau ne'ebé ita komprende no fiar Na'i, maski ita la komprende Diskrepansia balu bele atribui ba sala sira ne'ebé la iha konsekuénsia hosi kopista sira tuirmai ka ba fonte sira ne'ebé iha konflitu (rejistu sira) ne'ebé inspiradu autór sira depende ba. Bainhira konsidera pasajen sira ne'ebé problematiku, ita presiza husu ba ita-nia an rasik se ita komprende didi'ak signifikadu hosi hakerek-na'in nia liafuan sira no se estudu liután bele rezolve difikuldade ne'e.

Maski ita labele rezolve erru ka diskripánsia hotu-hotu, ita hetan katak sira la iha konsekuénsia ba esénsia mensajen ne'ebé aprezenta. Ita bele iha konfiansa katak lia-loos divina sira Eskritura nian revela ho fidelidade maski Maromak nia mensajeiru sira iha imperfesaun.

Tanba saida maka ita-boot hanoin Maromak hili atu uza ema sira ne'ebé bele halo sala duké anju sira ne'ebé laiha sala nu'udar Ninia mensajeiru prinsipál sira?

Sexta * 6 de Novembru

Ellen G. White nia hakerek sira

Ellen G. White nia esperiénsia no hakerek sira hanesan ho saida maka ita estuda ona iha semana ida-ne'e kona-ba Maromak nia mensajeiru sira iha Bíblia. Nia, mós, simu komisaun divina ida atu hakerek saida maka revela ona ba nia.

Hanoin iha tinan 1909, Ellen G. White hakerek, "Tanba asidente ne'ebé besik atu hamate ha'u nia moris, ha'u iha saúde ne'ebé fraku no labele hakerek. . . . Maibé kalan ida Na'i nia anju mai iha ha'u nia kama sorin no dehan mai ha'u, 'Ó tenke hakerek buat sira ne'ebé ha'u fó ba ó.' Ha'u dehan, 'Ha'u labele hakerek mandamentu ne'e.' fó, ‘Hakerek buat sira ne'ebé ha'u fó ba ó.’ Ha'u hanoin ha'u sei koko, no foti kuadru ida husi meza, ha'u hahú hakerek, no haree katak ha'u bele buka liafuan sira ho fasil.”— The General Conference Bulletin, May 31, 1909.

Hanesan hakerek-na'in inspiradu sira Eskritura nian, Ellen G. White mós emprega asistente literáriu sira. Ninia sekretáriu sira halo serbisu ne'ebé maka editór sira hein atu halo hodi ajuda autór sira atu espresa sira nia mensajen ho klaru enkuantu la hatama sira nia hanoin rasik. Sira la'ós ghostwriter ka ko-autór sira. Sira nia serbisu depende ba materiál ne'ebé Ellen G. White rasik produz, tantu hakerek ho liman ka entrega oralmente.

Ellen G. White mós sita no adapta materiál hosi fonte literária sira seluk iha nia hakerek hodi ajuda iha aprezentasaun hosi nia mensajen sira. Hodi rekomenda ba nia lee-na'in sira livru sira ne'ebé nia uza, sai evidente katak nia la iha intensaun atu bosok ka la justu ba autór sira-ne'e, maibé nia hetan iha sira nia linguajen espresaun sira ne'ebé apropriadu atu hato'o lia-loos sira ne'ebé nia hakarak espresa.

Oinsá ho diskrepánsia ka imprecizaun sira?

Nia hakerek: “Kona-ba infalibilidade, haʼu nunka hatete ida-neʼe, ​​Maromak mesak deʼit mak infalivel.”— Selected Messages, book 1, p. 37.

Ema ida bele hasoru deklarasaun balu iha nia hakerek sira ne'ebé susar atu komprende ka armoniza ho sira seluk. Ellen G. White-nia umanidade la hetan domina hosi nia vokasaun divina. Hanesan ita hotu, Ellen White sei sai boot no sai maduru, kreximentu no maturidade ne'ebé maka hatudu iha nia hakerek sira.

Hanesan hateten ona, maibé vale atu repete, nia mós korrije sira ne'ebé fiar katak liafuan ida-idak ne'ebé nia hakerek mai diretamente hosi lalehan. “Iha tempu neʼebé tenke fó sai buat komún sira, hanoin komún sira tenke okupa ema nia hanoin, tenke hakerek karta komún sira no fó sai informasaun neʼebé fó sai ona husi serbisu-—Selected Messages, book 3, p. 58.