SABBATH SCHOOL DEPARTMENT
TIMOR-LESTE MISSION
Lisaun 4
Peste sira
Estuda ba semana ida-nia laran: Exodu 7:8-10:29, Num 33:4, Rom 1:24-32; Salmu 104:27,28; Isa 28:2,12-17; Isa 44:9,10, 12-17
Testu Memoria: Farao nia fuan to’os, nune’e nia la husik ema Izrael sira ba, hanesan Nai hatete ona liuhosi Moises (Exodu 9:35_Bíblia Kadi)
To’os-nain ida koko atu halo nia kuda-burru atu book an; animál ne’e sei la book an. Entaun, agrikultór ne’e foti ai-sanak ne’ebé mahar no taka ho parede. Nia ko’alia fali ba kuda-burru, ne’ebé hahú movimenta. Bainhira ema ida husu ba agrikultór tanbasá ida-ne’e funsiona, nia hatan, “Di’ak, uluknanain ita tenke hetan nia atensaun.”
Tau iha sorin kestaun saida de’it maka ema ida bele levanta kona-ba krueldade ba animál sira, iha pontu ida ne’ebé tenke hato’o iha ne’e, liuliu iha kontestu Ema Ebreu sira-nia sai husi rai-Ejiptu. Moises hetan ona ninia orden sira atu la’o no ba hasoru Faraó ho Maromak-nia liafuan sira ne’ebé famozu, shalach et ami, ne’ebé dehan, “Husik Ha’u nia povo ba!”
Maibé, Faraó lakohi husik Maromak nia povu bá. Artigu definidu ne’e Eskritura sira nunka esplika ho klaru tansá maka Faraó laran-rua, maski iha ameasa militár ne’ebé ema Ejiptu sira tauk ema Ebreu sira bele pose (haree Ex. 1:10). Provavelmente, hanesan dala barak akontese ho eskravidaun, ida-ne’e maka ekonomia ne’ebé moos. Sira maka traballadór baratu, no tanba ne’e nia lakohi lakon vantajen ekonómiku saida de’it maka atan sira-ne’e fó ba nia. Nune’e, nia sei presiza persuasaun ruma la’os de’it atu hetan nia atensaun maibé mós se atu muda nia hanoin.
* Estuda lisaun semana ida-ne’e nian hodi prepara ba loron Sábadu, 26 Jullu.
Domingu
Maromak vs maromak sira
Lee Exodu 7:8–15. Lisaun saida maka iha ne’e iha konfrontu dahuluk ida-ne’e entre ema Ebreu sira-nia Maromak no ema Ejiptu-nia maromak sira?
____________________________
Funu sira ne’ebé sei mai sei entre Maromak moris no “maromak” Ejiptu nian. Buat ne’ebé halo buat sira sai aat liutan maka Faraó konsidera nia-an hanesan maromak sira-ne’e ida. Nai la halo funu hasoru Ejiptu sira, ka mezmu Ejiptu, maibé hasoru sira nia divindade sira (Ejipsiu sira venera maromak no maromak-feto liu 1,500). Testu bíblikal maka esplísitu: “Ha’u sei tesi lia ba maromak sira hotu iha Ejiptu: Ha’u maka Nai” (Exodu. 12:12). Tuir mai, ida-ne’e subliña dala ida tan, ida-ne’e tempu ne’ebé maka konta fali Izrael-nia viajen husi Ejiptu: “Nai iha lori tesi-lia ba sira-nia maromak sira” (Núm. 33:4).
Ezemplu ida hosi julgamentu ida-ne’e ba sira-nia maromak hatudu ho di’ak hosi milagre kona-ba ai-tonka ne’ebé nakfilak ba samea (Exodu. 7:9–12). Iha Ejiptu, deusa Uraeus Wadjet hetan personifikasaun hosi kobra ida no reprezenta podér soberanu iha Ejiptu kraik. Símbolu kobra nian mosu iha Faraó nia koroa, sinál ida ba nia kbiit, divindade, realeza, no autoridade divina, tanba deusa ida-ne’e sei tafui venenu ba Faraó nia inimigu sira. Ema Ejiptu sira mós fiar katak samea lulik sei dirije Faraó ba nia moris tuirmai.
Bainhira Aarão nia ai-tonka sai samea no han samea sira seluk hotu iha liurai nia oin, Maromak moris nia supremazia hasoru májika Ejiptu nian no feitizmu manifesta ona. La’os de’it emblema Faraó nian bele konkista, maibé Aarão no Moises kaer metin ida-ne’e iha sira-nia liman (Exodu. 7:12, 15). Konfrontu inisiál hatudu Maromak nia kbiit no na’in ba Ejiptu. Moises, nu’udar Maromak nia reprezentante, iha autoridade boot liu no kbiit liu fali “maromak” Faraó rasik.
Ida-ne’e mós signifikativu katak ema Ejitu antigu sira konsidera maromak samea nian, Nehebkau (“nia ne’ebé maka uza espíritu sira”), atu sai sagradu, adora, no adora. Tuir sira nia mitolojia, samea ida-ne’e maromak iha kbiit boot tanba nia tolan kobra hitu. Nune’e, Maromak komunika ba ema Ejiptu sira katak Nia, la’ós maromak samea nian, maka podér no autoridade soberanu. Hafoin konfrontu maka’as hanesan ne’e, sira bele komprende kedas mensajen ida-ne’e no ho distintu.
Oinsá ita bele husik Na’i atu iha soberania ba kualkér “maromak sira” ne’ebé buka supremazia iha ita-nia moris?
Segunda
Sé maka halo faraó nia fuan sai toos?
Lee Exodu 7:3, 13, 14, 22. Oinsá mak ita komprende eskritura sira-neʼe?
___________________________________
Dala sia iha livru Exodu maka Faraó-nia fuan sai to’os maka atribui ba Maromak (Ex. 4:21; Ex. 7:3; Ex. 9:12; Ex. 10:1, 20, 27; Ex. 11:10; Ex. 14:4, 8; haree mós Rom. 9:17, 18). Dala sia tan Ema dehan katak Faraó halo nia fuan rasik sai toos (Ex 7:13, 14, 22; Ex. 8:15, 19, 32; Ex. 9:7, 34, 35).
Sé maka halo liurai nia fuan sai toos—Maromak, ka Faraó rasik?
Ida-ne’e signifikativu katak iha istória Exodu nian kona-ba peste sanulu, iha peste lima dahuluk ida-idak, Faraó mesak de’it maka ajente ba nia fuan sai to’os. Nune’e, nia hahú halo to’os nia fuan rasik. Maibé, husi peste daneen, testu bíbliku hatete katak ida-ne’e maka Maromak ne’ebé halo Faraó nia fuan sai to’os (Ex. 9:12). Saida hotu ida-ne’e signifika katak Maromak hametin ka halo klean liutan Faraó nia hanoin, nia asaun ho intensaun, hanesan Maromak hatete ona ba Moises katak Nia sei halo (Exodu. 4:21).
Ho liafuan seluk, Maromak haruka peste sira atu ajuda Faraó arrepende no liberta nia husi nakukun no sala nia hanoin nian. Maromak la kria foun aat iha Faraó nia fuan; envezde, Nia simplesmente entrega Faraó ba nia rasik impulsu aat sira. Nia husik nia lahó Maromak-nia grasa ne’ebé maka tahan no nune’e husik nia ba hahalok aat rasik (haree Rom. 1:24–32).
Faraó iha nia liberdade atu hili—nia bele hili ba ka kontra Maromak—no nia deside kontra.
Lisaun sira-ne’e klaru. Ita hetan ona abilidade atu hili entre loos no sala, di’ak no aat, obediénsia ka la obedese. Husi Lucifer iha lalehan, ba Adão no Eva iha Eden, ba Faraó iha Ejiptu, no ba ita ohin loron—iha ne’ebé de’it ita hela, ita hili moris ka mate (Deut. 30:19).
Analojia ida: imajina loro-matan ne’ebé baku iha manteiga no rai-mean. Manteiga nakfera maibé rai-mean sai toos. Loro-matan nia manas hanesan iha kazu rua ne’e, maibé iha reasaun rua ne’ebé diferente ba manas, no rua ne’ebé diferente rezultadu. Efeitu depende ba materiál. Iha kazu Faraó nian, ida bele dehan katak ida-ne’e depende ba atitude sira husi nia fuan ba Maromak no Ninia povu.
Saida maka opsaun livre sira) ne’ebé ita-boot sei halo iha loron tuirmai ka entaun? Se ita-boot hatene saida maka opsaun ne’ebé loos, oinsá ita-boot bele prepara ita-boot nia an atu halo ida-ne’e?
Tersa
Peste tolu dahuluk
Peste sanulu iha Ejitu la’ós ba povu Ejiptu maibé iha sira nia maromak sira. Peste ida-idak kona pelumenus sira ida.
Lee Exodu 7:14–8:19. Saida maka akontese iha peste sira-ne’e?
________________________________
Maromak fó instrusaun ba Moises katak diálogu ho Faraó sei sai difisil no kuaze imposivel (Exodu. 7:14). Maibé, Maromak hakarak hatudu An ba Faraó no ba ema Ejiptu sira. Nune’e, Nia deside atu komunika ho sira iha maneira ida ne’ebé sira bele komprende. No mós, Ebreu sira sei hetan benefísiu hosi konfrontu ida-ne’e tanba sira sei aprende liután kona-ba sira-nia Maromak.
Peste dahuluk maka hasoru Hapi, maromak Nilo nian (Exodu. 7:17–25). Moris iha Ejiptu depende totalmente ba bee husi mota Nilo. Iha ne’ebé iha bee, iha ne’ebá iha moris. Bee mak moris nia hun, nune’e sira inventa sira nia maromak Hapi no adora nia nu’udar fornesedór moris nian.
Tuir loloos, Maromak neʼebé moris deʼit mak Hun ba moris, Kriadór ba buat hotu, inklui bee no hahán ( Jen 1:1, 2, 20–22; Sal 104:27, 28 ). 28; Sal. 136:25; João 11:25; João 14:6). Troka bee ba raan simboliza transforma moris ba mate. Hapi la konsege fornese no proteje moris. Buat sira-ne’e bele de’it liuhosi Na’i nia kbiit.
Maromak depois fó oportunidade ida tan ba Faraó. Dala ida-ne’e deusa samea nian, Heqet, hetan konfrontu diretamente (Exodu. 8:1–15). Envezde moris, mota Nilo produz samea sira, ne’ebé ema Ejiptu sira tauk, hakribi, no hakribi. Sira hakarak atu hasai sira. Tempu loloos bainhira maka peste ida-ne’e hasai tiha hatudu katak Maromak nia kbiit mós iha peste ida-ne’e nia kotuk.
Peste datoluk iha deskrisaun badak liu (Ex 8:16-19). Artigu definidu ne’e tipu insetu iha ne’e (Eb. kinnim) la klaru (susuk, susuk, tiku, lanu?). Ida-ne’e diriji hasoru maromak Geb, maromak Ejiptu nian mundu. Husi rai-rahun (eko sira hosi istória Kriasaun bíbliku nian) Maromak halo lalar sira mosu, nebe namkari iha rai laran tomak. Labele atu duplika milagre ida-ne’e (so Maromak de’it maka bele kria moris), májiku sira deklara, “Ida-ne’e maka Maromak nia liman-fuan” (Ex. 8:19). Faraó, maibé, lakohi nafatin atu book an.
Hanoin to’ok oinsá Faraó nia fuan maka’as. Rejeisaun repetidu ba Maromak nia inspirasaun halo de’it sai aat liután. Lisaun saida maka iha ne’e ba ita ida-idak kona-ba rejeisaun konstante ba Na’i nia inspirasaun?
Kuarta
Lalar, animál hakiak no Fisur
Lee Exodu 8:20–9:12. Saida maka istória ida-ne’e hanorin kona-ba maibé bele sai boot manifestasaun sira Maromak nia kbiit no glória nian, umanidade iha nafatin liberdade atu rejeita Nia?
________________________________
Maromak ejípsiu Uatchit maka maromak susuk nian no hosi pántanu sira no rai-maran sira. Maromak Khepri (ba loro-matan ne’ebé mosu, kriasaun, no moris-hi’as) maka deskreve ho ulun husi besouro escarabeu ida. “Maromak” sira-ne’e hetan derrota husi Nai. Iha istória ida-ne’e (Ex. 8:20–24), enkuantu ema Ejiptu sira sofre hela, ema Ebreu sira hetan protesaun. Tuir loloos, laiha tan peste sira afeta sira.
Dala ida tan, buat sira-ne’e hotu maka tentativa ida husi Maromak atu fó hatene ba Faraó katak “ ‘Ha’u ha’u Nai iha rai nia klaran’ ” (Exodu. 8:22).
Nuneʼe, Faraó hahú halo negosiasaun. La iha dúvida katak presaun ne’e aumenta. Nia prontu ba Izrael atu adora sira nia Maromak no atu hasa’e sakrifísiu ba Nia, maibé iha rai Ejiptu de’it (Ex. 8:25). Nia kondisaun sira bele labele hasoru tanba animál sira balun konsidera hanesan sagradu iha Ejiptu, no sakrifika sira sei hamosu violénsia hasoru Ebreu sira. No mós, ida-ne’e la’os Maromak nia planu ba Israel.
Entretantu, peste tuirmai (Éxodo. 9:1-7) monu ba animál sira. Hathor, deusa domin no protesaun ejípsiu nian, reprezenta ho karau nia ulun. Maromak karau-aman ida Apis mós popular tebes no aas konsidera iha Ejiptu antigu. Nune’e, iha peste dalimak ida-ne’e, divindade prinsipál adisionál sira hetan derrota bainhira ema Ejiptu sira-nia animál mate.
Iha peste daneen (Exodu. 9:8-12), derrota totál Isis nian, deusa medisina, májika no matenek nian, sai manifestu. Ita mós haree derrota husi deidade sira hanesan Sekhmet (deusa funu no epidemia nian) no Imhotep (maromak ai-moruk no kura nian). Sira labele proteje sira nia adoradór rasik. Ironia maka, agora mós májiku sira no feitizeiru sira hetan aflisaun maka’as tebes ne’ebé sira labele aprezenta iha tribunál, ne’ebé hatudu katak sira la iha kbiit atu hasoru Kriadór lalehan no rai nian.
Ba dala uluk iha istória kona-ba peste sanulu, testu ida hatete katak “Nai halo Faraó nia fuan sai toos” (Ex. 9:12). Entantu konfuzaun ba fraze ida-ne’e bele, bainhira komprende iha kontestu tomak, ida-ne’e revela fali katak Na’i sei husik ita ko’a konsekuénsia sira husi ita-nia an rasik rejeisaun kontínua ba Nia.
Faraó nia problema la’os intelektuál; nia iha rasionál sufisiente evidénsia atu halo opsaun ne’ebé loos. Envezde, ida-ne’e problema ida nia fuan.
Kinta
Udan-been, gafañotu, no nakukun
Lee Exodu 9:13–10:29. Oinsá susesu maka peste sira-ne’e hodi hetan Faraó atu muda nia hanoin?
__________________________________
Nut maka deusa Ejiptu nian ba lalehan no lalehan no maka dala barak hatudu hanesan kontrola saida maka akontese iha lalehan okos no iha mundu. Osiris maka maromak ba ai-horis no fertilidade. Iha Bíblia, udan-been maka dala barak asosia ho Maromak nia tesi-lia (Isa. 28:2, 17; Eze. 13:11–13). Durante peste ida-ne’e, sira ne’ebé subar sira nia sasán iha fatin seguru sei hetan protesaun (Ex 9:20, 21). Ema hotu agora hetan teste: sira sei, ka sei sira la, fiar Maromak nia Liafuan no atua tuir?
Maromak fó sai katak Ninia objetivu hodi husik Faraó moris maka ba rai tomak atu koñese Nia (Ex. 9:16). Agora liurai Ejiptu konfesa katak nia halo sala, maibé ikusmai nia troka ninia hanoin.
Ema Ejiptu nia maromak anin-boot, funu, no dezorden nian hanaran Set. Hamutuk ho Isis, sira konsidera hanesan divindade agrikultura nian. Shu maka maromak ida atmosfera nian. Serapis personifika majestade divina, fertilidade, kura, no moris depois mate. Laiha maromak Ejitu nian ida maka bele hapara Maromak nia julgamentu sira (Ex. 10:4–20) tanba estátua sira la iha buat ida (Isa. 44:9, 10, 11). 12–17).
Faraó-nia atan sira husu maka’as ba nia atu husik Israel sai, maibé nia lakohi fali. Nia oferese kompromisu ida, ne’ebé ho razaun Moisés rejeita tanba feto no labarik sira maka parte ida ne’ebé maka importante no labele haketak hosi adorasaun no komunidade fiar nian.
Ikusmai, Ra maka maromak prinsipál Ejitu nian, maromak loro-matan nian. Thoth maka maromak fulan nian. Nein ida maka bele fó naroman. Faraó koko fali atu bargain, maibé la iha folin. Períodu nakukun loron tolu kona rai-Ejitu, maibé iha naroman iha fatin neʼebé ema Izrael sira hela ba. Separasaun ne’e labele espetakulár liu.
Maibé, maski nia nasaun hetan baku oioin, Faraó determinadu atu luta hasoru no la rende an. Maski ita lahatene nia klean liu motivu sira, iha momentu ruma ida-ne’e bele sai hanesan buat orgullu ida de’it. Lae la importa oinsá maka’as evidénsia, la importa oinsá ida-ne’e sai klaru akontese daudaun (to’o nia atan sira rasik deklara, “ ‘To’o bainhira maka ida-ne’e sei ema sai hanesan lasu ida ba ita? Husik mane sira bá, atu sira bele serbí Nai sira-nia Maromak. Imi seidauk hatene katak rai-Ejiptu rahun ona ka?’ ” (Ex 10:7, 8 ), no la importa katak opsaun ne’ebé loos iha ne’ebá antes nia—depois de laran-taridu uitoan, Faraó lakohi nafatin atu rende ba Maromak nia hakarak no husik povu sira ba.
Ezemplu dramátiku ida hosi liafuan sira “Orgulho mosu antes destruisaun, no espíritu arogante antes monu” (Prov. 16:18).
Sexta
Hanoin liután: Lee Ellen G. White, “The Plagues of Egypt,” pp. 265–272, in Patriarchs and Prophets.
“Nia [Maromak-nia] povu hetan lisensa atu esperiénsia krueldade ne’ebé maka’as hosi ema Ejiptu sira, atu nune’e sira labele lohi kona-ba influénsia degradante husi idolatria. Iha Ninia tratamentu ho Faraó, Nai manifesta Ninia ódiu ba idolatria no Ninia determinasaun atu kastigu krueldade no opresaun. . . . Laiha ezersísiu kbiit sobrenaturál nian atu halo toos liurai nia fuan. Maromak fó ba Faraó evidénsia ne’ebé maka’as liu kona-ba kbiit divinu, maibé liurai ho ulun-toos lakohi rona ahi. Kada hatudu kbiit rohan-laek ne’ebé nia rejeita, halo nia sai determinadu liu iha nia rebeliun. Fini rebeliun nian ne’ebé nia kuda bainhira nia rejeita milagre primeiru, hamosu sira-nia kolleita.”—Ellen G. White, Patriarchs and Prophets, p. 268.
“Ema Ejiptu sira adora loro-matan no fulan; nakukun misteriozu povu no sira nia maromak sira hanesan hetan baku husi podér ne’ebé maka kaer kauza ba atan sira. Maibé tauk hanesan uluk, tesi-lia ida-ne’e maka evidénsia ida kona-ba Maromak nia laran-sadia no Ninia la iha vontade atu estraga. Nia sei fó tempu ba povu atu reflete no arrependimentu molok lori ba sira buat ikus no aat liu peste sira.” —Patriarchs and Prophets, p. 272.
Pergunta ba Diskusaun:
- Hanoin liután kona-ba pergunta tansá maka Faraó husik nia-an atu sai toos tebes katak, hasoru saida maka tenke sai hanesan opsaun ne’ebé klaru no loos—Husik ema sira bá!—nia rekuza nafatin. Oinsá ema ida bele sai auto-bosok hanesan ne’e? Tipu alerta saida maka ita tenke foti hosi ida-ne’e ba ita-nia an rasik kona-ba oinsá ita bele duni sai toos tebes iha sala ne’ebé ita halo desizaun sira ne’ebé dezastrozu tebes bainhira desizaun ne’ebé loos no dalan ne’ebé loos sai loos ona iha ita nia oin tempu tomak? Saida maka personajen sira seluk iha Bíblia halo erru hanesan? Porezemplu, hanoin toʼok kona-ba Judas.
- Iha momentu ida, iha devastasaun nia leet ne’ebé Faraó lori iha nia rai no povu rasik, nia deklara, “ ‘Ha’u halo sala ida-ne’e oras; Na’i maka ida ne’ebé loos, no ha’u ho ha’u nia povu maka ema aat sira’ ” (Ex. 9:27). Maski konfisaun furak ida husi sala iha tempu ne’ebá, oinsá ita hatene katak ida-ne’e la’ós ida ne’ebé jenuínu?
